Μαθήματα ιστορίας…της τέχνης…της πολιτικής…(ανάρτηση λογοκριμένη στο LIFOblog του κ. Τσαγκαρουσιάνου!)

Σε ανθρώπινο επίπεδο ο Φίλιππος ο Δ’ της Ισπανίας ήταν μιά καλή και αγαθή μορφή μονάρχη. Φυσικά δεν είχε κανένα προσόν πνευματικό ή καμιά ιδιαίτερη προσωπικότητα που να τον βοηθήσουν να ανταπεξέλθει στις αυξημένες απαιτήσεις του ρόλου του σα Βασιλιά της μεγαλύτερης αυτοκρατορίας στην εποχή του. Η άλλοτε κραταιά μοναρχία των Αψβούργων, που δημιούργησε επί Καρόλου του Ε’ το μεγαλύτερο κράτος που είχε ποτέ υπάρξει στην Ευρώπη και που περιλάμβανε ολόκληρη την Ιβηρική (Ισπανία και Πορτογαλία), το Βασίλειο της Νάπολης και τη Σικελία, σημαντικά εδάφη της Βόρειας Ιταλίας καθώς και την Ολλανδία, τη Φλάνδρα και ολόκληρο το γερμανόφωνο κόσμο εκτός Ελβετίας.)Δεν αναφέρουμε τις υπέρπόντιες κτήσεις γιατί θα αναλίσκονταν η ανάρτηση μας σ’αυτές). Όταν ο νεαρός Φίλιππος ο Δ’ ανέλαβε την εξουσία το μόνο που σκέφτονταν το ορφανό βασιλόπουλο ήταν οι ερωτοδουλειές, τα άλογα, το κυνήγι και η ζωγραφική. Το καθήκον όμως και η αυστηρή εθιμοτυπία της καθολικόφρονης αυλής του επέβαλαν να ασχοληθεί με τις κρατικές υποθέσεις που δυστυχώς δεν έπαιρναν αναβολή. Οι Άγγλοι είχαν ήδη αρχίσει να κυριαρχούν στις θάλασσες και είχαν ήδη καταγάγει μιά ταπεινωτική ήττα σε βάρος των Ισπανών με τη θρυλική ηττημένη τους Αήττητη Αρμάδα. Οι Γάλλοι με έξυπνο τρόπο περιέπλεκαν το παιχνίδι της εμπλοκής τους στην Ιβηρική χερσόνηση με τις διεκδικήσεις τους στο θρόνο της Ισπανίας, αφού ο γλυκός και προσηνής βασιλιάς εκτός της διανοητικής του ανεπάρκειας και της ράθυμης και φυγόπονης φύσης του ήταν και άτυχος στις προσπαθειες του να αποχτήσει κληρονόμο. Στην Ολλανδία οι αστοί πήραν τη κατάσταση στα χέρια τους κι έδιωξαν γιά πάντα τους Καθολικούς Ισπανούς από τα εδάφη τους και κατέστησαν το πρώτο αστικό και προτεσταντικό κράτος της Ευρώπης. Και τέλος η Πορτογαλία-σάρκα από τη σάρκα της Ισπανίας,με τα δεδομένα εκείνης της εποχής-απέκτησε την ανεξαρτησία της και έγινε βασίλειο ξεχωριστό από την Ισπανία. Ο βασιλιάς λίγα από αυτά τα κοσμογονικά γεγονότα αντιλήφθηκε στην ιστορική τους βαρύτητα, αφενός γιατί είχε αναθέσει τη διαχείριση των πιό σοβαρών υποθέσεων-που σημαίνει των πιό βαρετών σ’αυτόν-στους δύο κατά σειρά πρωθυπουργούς του:τον Δούκα της Λέρμα πρώτα-που πρωταγωνίστησε σε μιά σειρά από απίθανα σκάνδαλα κατασπατάλησης και διασπάθισης χρήματος σχηματίζοντας πελώρια περιουσία ο ίδιος- και στη συνέχεια τον κόμη δούκα του Ολιβάρες, τον ακόμη πιό σκανδαλώδη πρωθυπουργό του, που δεν άφησε τομέα που να μην εκμεταλλευτεί και να τον αφαιμάξει οικονομικά. Ο τελευταίος το κατάφερε κάνοντας όλα τα χατήρια του αφελούς και αγαθιάρη Βασιλιά. Κτίσιμο νέων παλατιών, επεκτάσεις παλαιών, εμπλουτισμός τους με έργα τέχνης που αγοράζονταν σωρηδόν από την Ιταλία ή εκποιούνταν από τη βασιλική περιουσία του καρατομημένου Καρόλου του Α’ της Αγγλίας. Το Εσκοριάλ, το Μπουέν Ρετίρο, το Αρανχουέθ γνώρισαν δόξες στα χρόνια παρακμής του Φιλίππου του Δ’. Ο καλός βασιλιάς σκότωσε πολλά αγριογούρουνα, ελάφια και μπεκάτσες στις κυνηγετικές εκδρομές του στην επκράτεια του Βασιλείου του. Την υπογραφή του όμως οι υπήκοοί του δεν την είχαν δεί ποτέ παρά μόνο αν παντρευε καμιά κόρη ή με τη σειρά του αν παντρευόταν αυτός καμιά κόρη. Όλη τη χαρτούρα του βασιλείου την είχε αναλάβει ο καγκελλάριος και εντεταλμένος του,ο καλοζωϊστής κόμης δούκας του Ολιβάρες. Στο παλάτι ο βσιλιάς ζούσε σε μιά οικογενειακή τρυφηλότητα που ήταν λίγο διαφορετική απ΄το γκλάμουρ του κουνιάδου του Λουδοβίκου ΙΔ’. Βασικά ο ισπανός μονάρχης -ίσως λόγω του ότι ήταν περιορισμένων πνευματικών ικανοτήτων και ενδιαφερόντων άνθρωπος-περιορίζονταν στις χαρές που του προσέφερε η ορισμένη στο πολύ στενό πυρήνα της οικογένεια του, οι λίγοι αυλικοί που εμπιστευονταν και οι μάγοι, γελωτοποιοί νάνοι με τους οποίους έδειχνε μιά παράξενη οικειότητα σε βαθμό που να παραγγείλει στο πολυαγαπημένο του ζωγράφο ,το Βελάσκεθ, να τους φτιάξει τα πορτραίτα. Ωρες ώρες αν κανείς συγκρίνει τα πορτραίτα αυτών των θλιβερά μελαγχολικών πλασμάτων και αν τα βάλει δίπλα στα πορτραίτα του βασιλιά που τα παράγγειλε να δεί κάποια συγγένεια ψυχοδιανοητική.Έφτασαν μάλιστα να εικονογραφούνται οι ινφάντηδες πρίγκηπες-διάδοχοι δίπλα σε ισοϋψείς τους νάνους.Η πολιτική εξουσία σαν ιδιωτικό καρναβαλίστικο πάρτυ. Στα χέρια του Βελάσκεθ η πολιτική κατάσταση παρακμής της Ισπανίας ήταν χιούμορ και υψηλή τέχνη αλλά όταν το σκήπτρο της εξουσίας το χειρίζονται γελωτοποιοί ή γελοίοι ηγέτες ή μονάρχες τότε το χιούμορ είναι κλαυσίγελως ή πιό ακατάλληλη εισαγωγή στο δράμα 

Ο αγαθός αυτός βασιλιάς αγάπησε αληθινά πολύ τη ζωγραφική Αυτό τον έφερε πολύ κοντά στον μεγαλύτερο ζωγράφο που ανέδειξε ποτέ ο δυτικός πολιτισμός:τον Ντιέγκο Βελάσκεθ.Και τόφερε η τύχη η ιστορία του πιό αγαθού αλλά και του πιό ανίκανου μονάρχη της Ισπανίας να καταγραφεί με το αλύπητο αλλά τρυφερό απέναντι στο βασιλιά του ματι του ιδιοφυούς Σεβιλιάνου. Η πιό μοναρχική προσωπογραφία του Φίλιππου του Δ είναι αυτή στην οποία ο δύστυχος μονάρχης δε παραβρέθηκε καν στη μάχη της Φράγκα στην οποία το πορτραίτο αναφέρεται

Αν τυχόν θελήσει να δεί μιάν αυθεντική εικόνα εξουσίας στην Ισπανία εκείνου του καιρού δε θα τη βρεί στον απόλυτο αλλά άβουλο μονάρχη αλλά στον φιλόδοξο καγκελλάριο του τον κόμη δούκα του Ολιβάρες . Στη προσωπογραφία που του έκανε ο Βελάσκεθ έδειξε ποιός πραγματικά κυβερνούσε αυτή τη τεράστια χώρα, άτυπα μεν, δικτατορικά και παρασκηνιακά δε

Καμμιά εικόνα του αγαθού βασιλιά δε μπορεί να συγκριθεί σε μεγαλείο και επιβολή όσο αυτή η φιλόδοξη, μνημειακών διαστάσεων έφιππη προσωπογραφία του κόμη δούκα Ολιβάρες. Ο Βελάσκεθ δεν ήταν απλά ένας ευφυής ζωγράφος, με απίστευτη τεχνική αλλά και ένας οξυδερκής παρατηρητής που έβλεπε τα πράγματα κάτω απ’την επιφάνεια και το βασιλικό λούστρο. Αγαπούσε το βασιλιά του- και που μάλιστα με τη σειρά του ο ίδιος ο Βασιλιάς του τον τίμησε,κάτι εντελώς εξαιρετικό γιά ένα ζωγράφο, κάνοντας τον ιππότη και επίσημο αυλικό του- αλλά ήταν κάτι πέρα από τις δυνατότητες του να μη παρουσιάσει τη πραγματικότητα-την αστεία πραγματικότητα γιά την ακρίβεια- της αυλής που ζούσε. Εδώ κυριαρχούσε ο εξομολογητής του βασιλιά, οι νάνοι και γελωτοποιοί και οι κυρίες των τιμών που οι μισές απ’αυτές ήταν καλόγριες. Έτσι στο μόνο πίνακα όπου αναπαρίσταται ολόκληρη η βασιλική οικογένεια,συγχέονται σε έναν πολιτικό αχταρμά το βασιλικό ζευγάρι, τα παιδιά τους, οι σκύλοι, οι καλόγριες και οι νάνοι γελωτοποιοί. Το έργο αυτό-κατά τη ταπεινή μου γνώμη το σπουδαιότερο έργο της ευρωπαϊκής τέχνης γενικά, ο διανοούμενος ζωγράφος Λουκα Τζιορντάνο το χαρακτήρισε σα τη Θεολογία της Ζωγραφικής- είναι πέρα από ένα συγκλονιστικό έργο τέχνης που όμοιο του δεν υπάρχει σε ολόκληρη την ιστορία της τέχνης, είναι λοιπόν και ένα πολιτικό ντοκουμέντο εξαιρετικής σπουδαιότητας, γιατί εικονογραφεί το είδος αντιλήψεων που προβάλλονται, όταν ένας αγαθός με αλλά και αφελής ηγέτης θέλει να παρουσιάσει τον εαυτό του στην ιστορία. Είναι προφανές ότι ο αγαθιάρης αυτός βασιλιάς-που δεν ασχολήθκε ποτέ ουσιαστικά με την ουσία της πολιτικής αλλά μόνο με το εθιμοτυπικό της μέρος δηλ. συναντήσεις με συναδέλφους του βασιλιάδες, γαμήλιες συμφωνίες, χοροεσπερίδες κλπ βασιλοτελετουργικά- δεν είχε ασφαλή επίγνωση του ρόλου του και της εικόνας του

Τίποτε δεν είναι τυχαίο. Η παρακμή θα μπεί από κάθε χαραμάδα που θα της ανοίξει μιά λειψή διάνοια. Και αν έχεις μάτι θα το δείς το πρόβλημα. Η εκφάνσεις της παρακμής δεν είναι κατ’ανάγκη οι προφανείς ούτε και οι δηλωμένες σα τέτοιες. Μπορεί κάλλιστα να μπούν και μέσα από τη σύνταξη ενός αψεγάδιαστου αριστουργήματος.Θυηθείτε ας πούμε τη προσωπογραφία του Πάπα Παύλου του Γ’  με τα ανήψια του, του μεγάλου βενετσιάνου Τιτσιάνο: όλή η ίντριγκα και όλο το δεολερό παρασκήνιο σ’ενα τυπικό πορτραίτο ενός γερόντιου με τους ανηψιούς του ή η εξουσία, η δίψα που γεννά και τα βλέμματα σα εκδήλωση αυτής της δίψας

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: