Ημιτελής τελειότητα: η περίπτωση του Leonardo da Vinci

Leonardo da Vinci: Η προσκύνηση των Μάγων. Η ωραία, αινιγματική αλλά και ενοχλητική τελειότητα του ημιτελούς σαν άποψης καλλιτεχνικής και σαν κοσμοθεωρίας γενικότερα του βίου.

Αντικειμενικά κρινόμενος ο Λεονάρντο ντα Βίντσι ήταν ένας απελπιστικά κακός επαγγελματίας. Αν κάνετε σύγκριση -αριθμητική- του υπάρχοντος έργου του με εκείνο των συνομηλίκων του συναδέλφων του και ενώ ο ίδιος πέρασε το μέσο όρο ηλικίας εκείνης της περιόδου κατά πολύ, πεθαίνοντας στην ηλικία των 65 χρόνων, παρόλα αυτά άφησε ελάχιστα έργα πίσω του, τα περισσότερα μέτριων ή μικρών μάλλον διαστάσεων και σε όχι μικρό ποσοστό κι αυτά ημιτελή. Κι όμως γι’αυτά τα ελάχιστα έργα, παρήγαγε προσχέδια-που σημαίνει ότι στοχάστηκε πάνω στο αντικείμενο της εργασίας του- που σε αριθμό ξεπερνούν σχεδόν το σύνολο των σχεδίων όλων των επώνυμων συνάδελφων του της ίδιας περιόδου, ξεπερνώντας τον καθένα από αυτούς ατομικά εκατό ή ακόμη και διακόσιες φορές σε αριθμό διασωζόμενων σχεδίων! Κάτι πρέπει να σημαίνει αυτό σίγουρα.

Κάποιες πρώτες ιδέες για το ημιτελές αριστούργημα της Προσκύνησης των Μάγων. Το Λεοναρντικό brainstorming σε πλήρη ανάπτυξη.

Αν ένας πίνακας ζωγραφικής ή μια τοιχογραφία που παραγγέλνεται σε ένα ζωγράφο, είναι κατά μιάν έννοια ένα πρόβλημα που πρέπει να λυθεί, για τον Λεονάρντο αυτό σήμαινε συναγερμό του μυαλού του για εξερεύνηση και εξεύρεση  της καλύτερης δυνατής λύσης στο πρόβλημα. Άρχιζε λοιπόν ένας πυρετώδης αγώνας ιδεών πάνω στο χαρτί-στο πανάκριβο εκείνη την περίοδο χαρτί, που γινόταν ακόμη ακριβότερο με τις περίπλοκες τεχνικές βελτίωσης της επιφάνειας του με διάφορες επιστρώσεις-μια καταιγίδα λοιπόν ιδεών, μια συνεχής και αδιάκοπη παράθεση εναλλακτικών προτάσεων, σε ρυθμούς φρενιασμένους, που το πιστοποιούν οι νευρικές χαραξιές της επιφάνειας, οι «λίμνες» μελανιού σε όχι λίγες περιπτώσεις και οι εκρηκτικές συσσωρεύσεις ενέργειας στις παραλλαγές των περιγραμμάτων.Μετά όλο αυτό το σκόρπιο υλικό των πρώτων ιδεών συντασσόταν σε μια πρώτη συνθετική διατύπωση, τα επιμέρους στοιχεία παρατάσσονταν σε ένα πρώτο σύνολο και ξανά μετά ακολουθούσε ένα δεύτερο κύμα ιδεών πάνω στην αναδιατύπωση του συνόλου, με νέες απόπειρες ανασύνταξης, παραλλαγές επί παραλλαγών, μέχρι να βρεθεί κάτι που να έχει τον όρο της τελεσιδικίας . Κάποια στιγμή αυτό φαίνονταν ότι πετύχαινε. Τότε ο δημιουργός περνούσε στην τελική φάση του έργου, που ήταν η διαδικασία μεταφοράς των σχηματισμένων, των μορφοποιημένων ιδεών πάνω στην τελική ζωγραφική επιφάνεια-τοίχος, ξύλο ή καμβάς. Όμως το ανήσυχο πνεύμα του αεικίνητου και μόνιμα ανικανοποίητου μυαλού του, ακόμη και σ’αυτή την ύστατη κρίσιμη ώρα της τελικής διατύπωσης-κάποια στιγμή το έργο έπρεπε να παραδοθεί ε; ολοκληρωμένο και ευανάγνωστο, όπως θεμιτά θα απαιτούσε ο εργοδότης του-ακόμη λοιπόν και αυτή την ύστατη ώρα, δεν ήταν λίγες οι φορές που αναθεωρούσε , πάντα προς το τελειότερο, αρμονικότερο και πειστικότερο και συνήθως προς το οικονομικότερο τις διατυπώσεις του.Νέα κωλυσιεργία λοιπόν και νέα καταβύθιση σε ακόμη εναργέστερες στοχαστικές προσπάθειες. Το αποτέλεσμα; ο Λεονάρντο υπήρξε ο κατεξοχήν τελειότερος ζωγράφος ημιτελών μορφών και υπήρξε σ’αυτό το ίδιο τέλειος όσο και στις λίγες ολοκληρωμένες του.

Οι ιδέες συντάσσονται σε ένα πρώτο βασικό προσχέδιο.

Δεν έχω καμιά αμφιβολία ότι αυτή η τελειοθηρία του, που τον ανάγκαζε να αφήνει ημιτελή τα έργα του θα πρέπει να βασάνισε πολύ τους ανθρώπους που αναγκάστηκαν να συναλλαχθούν μαζί του. Θα γέννησε πολλές πικρίες, συγκρούσεις, τσακωμούς και ίσως προσφυγή σε μικροπρέπειες και απ’τις δυό πλευρές. Θα πρέπει να έβλεπαν στο πρόσωπο του, όσοι συναλλάχτηκαν μαζί του μάταια, έναν τερατώδη και αλλοπρόσαλλο αλαφροΐσκιωτο-το επιεικέστερο. Ακόμη και γενναιόδωροι μαικήνες, όπως ο Πάπας Λέοντας ο 10ος της γνωστής οικογένειας των πάντα φιλότεχνων Μεδίκων, προστάτης και του Μικελάντζελο και του Ραφαήλ, ανατρίχιαζε ακόμη και στην υποψία ανάθεσης έργου στον φλωρεντινό, δηλαδή στον συμπατριώτη του,Λεονάρντο ντα Βίντσι.

Οι πρώτες ιδέες απορρίπτονται μερικά και επανασυντάσσονται διαφορετικά τώρα, σε μια απόπειρα τελικής διατύπωσης.

Ενώ η επαφή με τα έργα μιας μεγαλοφυΐας φέρνει το είδος της ενεργητικής ανακούφισης που στην πιο υλική της μορφή είναι ο οργασμός και η εκσπερμάτιση και στην πιο άυλη ο βαθύς στοχασμός που δίνει τελεσίδικο συμπέρασμα, η επαφή με τον ίδιο τον μεγαλοφυή παραγωγό, δημιουργεί ακόμη και στους πιο φανατικούς του θαυμαστές μιάν αύρα δυσανεξίας και πνιγηρότητας. Ευτυχώς για μας,  γιατί μπορούμε να θαυμάζουμε το ιλαρό αλλά και γεμάτο πάθος και περίσκεψη έργο του, με την σίγουρη απόσταση ασφαλείας  που μας δίνει ο εδώ και πεντακόσια χρόνια περίπου θάνατος του, που περιέργως λειτούργησε σαν μια περίεργη ανάσταση,αφού η φήμη του κάθε μέρα που περνούσε απλωνόταν όλο και περισσότερο και συνεχίζει φυσικά ακόμη και η μικρή αυτή ανάρτηση συμβάλλει με τον τρόπο της κι αυτή προς αυτή την κατεύθυνση. Υπήρξε από τους λίγους τυχερούς στην Ιστορία της τέχνης που δεν έζησε ποτέ περίοδο λησμονιάς, δεν πέρασε ούτε από την λήθη, ούτε από κανένα καθαρτήριο της τέχνης. Πήγε κατευθείαν στον παράδεισο της και από τότε θρονιάστηκε για τα καλά σε μια δόξα δεν λέει να σιγήσει και να σβήσει ποτέ. Τουλάχιστον για όσο υπάρχουν άνθρωποι.

ilippíno Lippi: Η προσκύνηση των Μάγων. Το έργο που ήρθε να αντικαταστήσει το ημιτελές του Λεονάρντο. Αυτού του είδους την συμβατική ομορφιά και τελειότητα-αλλά και φλυαρία, ε;- ήθελε πάση θυσία να αποφύγει ο Λεονάρντο.

Advertisements

2 Σχόλια to “Ημιτελής τελειότητα: η περίπτωση του Leonardo da Vinci”

  1. antonis Says:

    Ποιος είσαι εσύ ρε αρχιδάκι που θα κρίνεις τον da vinci? Ρεντίκολο της κοινωνίας.

    • iconology2009 Says:

      Είσαι μακράν ο πιο αμόρφωτος σχολιαστής που μπήκε και σχολίασε ποτέ σ’αυτό το μπλογκ(σε σώζει από την άκρα γελοιοποίηση ότι δεν έχουν μπει πολλοί!). Δεν κατάλαβες μπιτ για μπιτ ε;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: