Constanza Bonarelli: η ερωμένη του Cavaliere*…

Από τον μεγαλομανή Λουδοβίκο 14ο μέχρι τον ξυνομούρη καρδινάλιο Ρισελιέ, όλοι ήθελαν νάχουν το μπούστο τους απ’τον Μπερνίνι. Και τόχαν!

Το μουσείο Bargello στη Φλωρεντία είναι ένα αυστηρό, βλοσυρό, γκρίζο μεσαιωνικό παλάτι που στεγάζει ανάμεσα στα πολλά του εκθέματα την καλύτερη-μακράν!- συλλογή αναγεννησιακής γλυπτικής στο κόσμο. Είναι ας πούμε το Ουφίτσι της ιταλικής γλυπτικής-της αναγεννησιακής πρώτα και κύρια όμως. Δεν υπάρχουν ούτε πολλά ούτε σπουδαία έργα μεταγενέστερων περιόδων-μπαρόκ, ροκοκό ή νεοκλασσικά. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει σχεδόν τίποτε από αυτά τα ύστερα χρόνια της ιταλικής τέχνης. Με μία εξαίρεση, ερωτικά φωτεινή: την προτομή της Κοντστάντζα Μποναρέλι του GianLorenzo Bernini, του μεγάλου γλύπτη, αρχιτέκτονα, πολεοδόμου και ζωγράφου, του μεγάλου αναμορφωτή και επί της ουσίας του διαμορφωτή αυτού που προσλαμβάνουμε σήμερα σαν Ρώμη, που είναι η Ρώμη του Μπαρόκ, δηλαδή η Ρώμη του Μπερνίνι.

Να κι ένας ματαιόδοξος άγγλος μεγαλόσχημος που ήθελε να παραγγείλει ακόμη και την δαντέλα του στον Μπερνίνι

Ο Μπερνίνι ήταν, εκτός των άλλων, ο γλύπτης των μεγάλων, πληθωρικών επιβλητικών γλυπτικών προσωπογραφιών της πολιτικής, εκκλησιαστικής και διανοητικής αφρόκρεμας της εποχής του. Σ’αυτόν προσέτρεχαν όσοι ήθελαν την υστεροφημία τους δικαιωμένη σε τρισδιάστατες διατυπώσεις-έστω!-κι ας μην έχουν αφήσει στην ιστορία της ανθρωπότητας ούτε καν τη στάχτη τους. Ήταν ο άνθρωπος που ικανοποιούσε με τον πιο πειστικό και ασυναγώνιστο τρόπο την μεγαλομανία τους, την επιδειξιομανία τους και την ματαιοδοξία τους . Μοιραία η τέχνη του έμενε στην επιφάνεια, αφού αυτήν εξάλλου καλούνταν να αναπαραστήσει τις περισσότερες φορές: βασιλικά ή παπικά εμβλήματα-κορώνες, μίτρες, ερμίνες,βελούδα, μετάξια, δαντέλλες, πέρλες και λοιπά πολύτιμα πετράδια, αποδοσμένα όλα με δεξιοτεχνία απαράμιλλη. Μέσα σ’αυτή την πληθωρική παράταξη υλικών το πρόσωπο του αναπαριστώμενου ηγεμόνα-κοσμικού ή εκκλησιαστικού-έχανε την εκφραστική του ποιότητα-αν την είχε και ποτέ στην ζωή του-και γινόταν μια επουσιώδης αφορμή αναπαράστασης του. Όχι γιατί ο Μπερνίνι δεν είχε την δυνατότητα να μπει στον ψυχισμό του προσώπου που αναπαριστούσε-το αντίθετο θάλεγα-αλλά δεν είχε σημασία καμιά μια τέτοια προσπάθεια. Ήταν απλά άσκοπο να συμβεί. Φυσικά εξαιρέσεις υπήρξαν και το πορτραίτο του καρδινάλιου Μποργκέζε στην ομώνυμη βίλα στη Ρώμη είναι απόδειξη του πόσο ο Μπερνίνι ήταν ικανός για ραφινάτες  διατυπώσεις μιας  ιδιοσυγκρασιακής ψυχολογικής εγρήγορσης που έφταναν σχεδόν σε προσέγγιση επίτευξης της πτητικότητας της στιγμής, σχεδόν σαν ένα πετυχημένο και διεισδυτικό φωτογραφικό στιγμιότυπο.

Το κορίτσι του Μπερνίνι,η μούσα του, η πέτρα του σκανδάλου, στην πέτρινη αναπαράσταση της απ’τον εραστή της.

Κάπου εδώ βρίσκεται και το μπούστο της Κονστάντζα Μποναρέλι του μουσείου Μπαρτζέλο της Φλωρεντίας. Η διαφορά όμως με όλα τα άλλα πορτραίτα του Μπερνίνι είναι ότι εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με καμιά μεγαλόσχημη κυρά της ευρωπαϊκής αριστοκρατίας αλλά μια απλή νοικοκυρά, που συνέβαινε να είναι η τρυφερή του ερωμένη, ο παράνομος δεσμός του και η αφορμή πολλών ταλαιπωριών του με την κατεστημένη παπική υποκρισία, που τον υπέβαλε σε βασανιστικές δοκιμασίες μετάνοιας και ταπεινωτικής αίτησης συγγνώμης για αντιχριστιανική συμπεριφορά. Βλέπετε ο Μπερνίνι δούλευε σχεδόν αποκλειστικά για τον εκάστοτε Πάπα και δεν του συγχωρούνταν συμπεριφορές που ξεπερνούσαν τις συμβάσεις ενός χριστιανοπρεπούς βίου. Η ουσία είναι ότι ο Μπερνίνι, παρόλο ότι υπέστη όλους αυτούς τους διωγμούς και τις ταπεινώσεις  που έθιγαν τον πυρήνα της προσωπικότητας του-και ο ερωτισμός του καθενός μας είναι ακριβώς αυτός ο πυρήνας-δεν πρόδωσε την καλή του και με το πείσμα που το πεπεισμένο του πάθος γι’αυτήν τον χαλύβδωσε, τελικά επέβαλε βουβά σε όλους την αντισυμβατική του θεώρηση και πρακτική του ιδιωτικού του βίου. Και μέσα σ’αυτά τα πλαίσια τολμηρής πρόταξης του δικαιώματος του στον ιδιωτικό του βίο, δημιούργησε το αισθαντικότερο πορτραίτο της καριέρας του. Το πιο μινιμαλιστικό, το πιο λιτό αλλά και το βαθύτερα εκφραστικό. Ένα δοκίμιο απτικότητας, ένα τεκμήριο και ένα ντοκουμέντο ερωτογραφίας σεμνής αλλά  βαθιάς και ουσιαστικής. Ένα γλυπτό που δεν φτιάχτηκε με καλέμι και σφυρί αλλά με πλαστικές αναπλάσεις χαδιών και περιπτύξεων. Ένας ύμνος σε αγάπες που εμπνέουν και μια εντολή στην πέτρα να γίνει σάρκα. Σου φαίνεται ότι με το έργο αυτό ο Μπερνίνι έβγαζε το άχτι του-πέρα από την εκδήλωση της αγάπης και των τρυφερών αισθημάτων που έτρεφε για τη δέσποινα του-απεναντι στην επαγγελματική του υποχρέωση να συνδιαλέγεται καλλιτεχνικά με ό,τι λιγότερο ερωτικό υπάρχει σ’αυτό τον πλανήτη: το ιερατείο, το παπικό ιερατείο.

Νάναι αυτή η ζουμερή της σάρκα από το σύμπλεγμα της «Αρπαγής της Περσεφόνης»;

*Με τον τίτλο καβαλιέρε-δηλαδή ιππότης-τίτλο παραχωρημένο από τον ίδιο τον Πάπα- ήταν γνωστός ο Μπερνίνι και ήταν αυτός ο τίτλος κυρίως που του επέβαλε τρόπο ζωής συμβατό με τα χρηστά ήθη ενός ιππότη της χριστιανοσύνης και αυτόν ακριβώς τον τίτλο προσέβαλε με το σφοδρό έρωτα του για την Κονστάντζα. Περαστικά στους ανέραστους.

Το εξώφυλλο του σπουδαίου βιβλίου για την Κονστάντζα Μποναρέλι(επωνυμο του συζύγου της το Μποναρέλι)Πικολόμινι

Το εξώφυλλο του σπουδαίου βιβλίου για την Κονστάντζα Μποναρέλι(επωνυμο του συζύγου της το Μποναρέλι)Πικολόμινι

Update 8/12/2013. Βλέπω ότι κατά ένα πολύ παράξενο τρόπο αυτή η ανάρτηση έχει πολύ μεγάλο σουξέ-ένα από τα αξιοπερίεργα του μπλόγκινγκ. Ίσως ο διφορούμενοα μπερλουσκονικός τίτλος λειτουργεί ακόμη και τώρα, δυό χρόνια μετά την καθαίρεση του, μαγνητικά. Εν πάση περιπτώσει μπαίνω για να ενημερώσω τους αναγνώστες που θα διαβάσουν την ανάρτηση, ότι το πραγματικό όνομα της ερωμένης του Τζιανλορέντζο Μπερνίνι τελικά είναι Κονστάντζα Πικολόμινι. Ένα βιβλίο που εξέδωσε πέρσι το Yale University Press-το «Bernini´s Beloved» της Sarah McPhee,επικεντρώνεται στο θρυλικό όσο και περιπετειώδες αυτό πρόσωπο που αποδεικνύεται, σύμφωνα με τις έρευνες της συγγραφέως, απόγονος μιας διάσημης οικογένειας της Σιένα που έχει ανάμεσα της έναν από τους εξοχότερους Πάπες της Αναγεννησης, τον περιώνυμο Enea Silvio Bartolomeo Piccolomini,μιά από τις λογιότερες μορφές της Αναγέννησης και σημείο αναφοράς σε κάθε Ιστορία της περιόδου και μάλιστα πολύ πριν γίνει Πάπας. Αν και ξεπεσμένη αριστοκράτισσα και αρκετά φτωχή-ανήκε σε  παρηκμασμένο κλάδο της διάσημης κάποτε οικογένειας-πολύ φτωχή λοιπόν για να μπορεί ακόμη και να επικαλεστεί το ένδοξο παρελθόν της οικογένειας της και να αξιώσει κοινωνική προβολή και τύχη, η σχέση της με τον Μπερνίνι δείχνει μια προσωπικότητα με επίγνωση της προέλευσης της και με ιδιοσυγκρασία αρχοντική, που σημαίνει ανεξαρτησία χαρακτήρα εντελώς ατύπικο για μια γυναίκα στη Ρώμη της εποχής του Μπαρόκ. Πληθωρικά ερωτική με εκρηκτικό ταμπεραμέντο, αποδείχτηκε τελικά δύσκολο φρούτο για τον Μπερνίνι, που φαίνεται πως βρήκε το μάστορα του μαζί της!


Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: