Ένας Έλληνας που γεννήθηκε Νορμανδός και πέθανε Ρωμαίος!

Νικολά Πουσέν( Nicolas Poussin)(Αυτοπροσωπογραφία στο μουσείο του Λούβρου): ένας σχετικά άγνωστος στους Έλληνες ελληνολάτρης. Ελληνολάτρης όμως όχι με την παλαβή, τη νοσηρή και την νεφελώδη ελληνολατρία, την κάπως γραφική και αποστειρωμένη αλλά με εκείνη τη θεμελιωμένη σε βιώματα ερευνητικά και δημιουργικά.

Τι περίπτωση κι αυτή ε; Η κορυφαία μορφή της γαλλικής ζωγραφικής, η πατριαρχική της και η πιο αξιοσέβαστη και βλέπεις πως όλοι, από τους πιο άνευρους και στεγνούς ακαδημαϊκούς μέχρι τους πιο ριζοσπαστικούς και καινοτόμους μοντερνικούς, όλοι τον έχουν σαν σημείο αναφοράς. Και όμως αν το καλοσκεφθούμε είναι Γάλλος μόνο στο βαθμό που οι επόμενες γενιές Γάλλων τον ακολούθησαν. Ο ίδιος μοιάζει να μην έχει πάρει τίποτε από τη γενέτειρα του. Έχουν σπάσει το κεφάλι τους οι ιστορικοί της τέχνης να βρουν κάποια ουσιαστική επιρροή από τη Γαλλική σχολή και δεν βρίσκουν ούτε νύξη-στο γνωστό και ώριμο έργο του τουλάχιστον.

«Ο Άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής στη Πάτμο»(Ινστιτούτο Τέχνης, Σικάγο): ακόμη και σε χριστιανικά ή βιβλικά θέματα έδινε την αρμονική του αντίληψη του τοπίου της αρχαιότητας. Φυσικά μην έχοντας επισκεφθεί την Ελλάδα, το τοπίο της Πάτμου του Πουσέν είναι ουσιαστικά ένα τυπικό ρωμαϊκό τοπίο.

Για όλόκληρη τη δημιουργική ζωή του έζησε στη Ρώμη-40 ολόκληρα χρόνια με ένα μόνο μικρό διάλειμμα δύο χρόνων, όταν εξαναγκάστηκε-μιλάμε ουσιαστικά για επιστράτευση!- από το Βασιλιά της Γαλλίας να προσφέρει τις υπηρεσίες του στην Πατρίδα και τη Μοναρχία που τότε έκτιζε τον Παρθενώνα της Νέας Γαλλίας, το παλάτι του Λούβρου! Η τραυματική του εμπειρία να δουλεύει για την βασιλική αυλή και τα φαραωνικά της ιδεώδη, τον έφερε σε κρίση συνείδησης, αφού αυτός-ένας απίστευτα καλλιεργημένος και στοχαστικός καλλιτέχνης, με αστική κατά βάση συγκρότηση αλλά και με ασκητική, στωική προσωπική κοσμοθεωρία, ήταν αλλεργικός σε κάθε είδους μεγαλομανία και επιδεικτικό  πλούτο.

«Ο Διογένης και η πήλινη κούπα»(Μουσείο του Λούβρου). Το σημαντικό αυτό έργο-ίσως το ωραιότερο τοπίο του!-μπορεί και να θεωρηθεί το προσωπικό του ιδεολογικό και κοσμοθεωρητικό του μανιφέστο: η στωικότητα μέσα από την απλότητα της ζωής. Τελικά αν μπορείς να πιεις νερό με την παλάμη σου, γιατί να έχεις την περιττή πολυτέλεια μιας κούπας;

Ζώντας λοιπόν όλη τη ζωή του στη Ρώμη, επιδόθηκε, παράλληλα φυσικά με την τέχνη του, με απίστευτη ενάργεια, στην μελέτη της αυθεντικής ελληνικής τέχνης ανάμεσα στα χιλιάδες ρωμαϊκά αντίγραφα, που πλημμύριζαν την αγορά της τέχνης και που δημιουργούσαν σύγχυση στο τι είναι ελληνικό και τι ρωμαϊκό αντίγραφο ή τι καθαρά ρωμαϊκό. Η αρχαιολογία σαν επιστήμη ήταν ουσιαστικά ακόμη ανύπαρκτη και μόνο χάρη στις επίμοχθες προσπάθειες μιας ομάδας καλλιεργημένων ευγενών και καλλιτεχνών-καρδινάλιος Φραντσέσκο Μπαρμπερίνι(Barberini), ο γραμματέας του καρδινάλιου και προσωπικός του φίλος και μακράν καλύτερος πελάτης του Πουσέν, ο Κασσιάνο ντελ Πότσο( Cassiano del Pozzo), ο μαρκήσιος Βιντσέντζο Τζιουστινιάνι(Vincenzo Giustiniani), πάμπλουτος γενοβέζος που είχε γεννηθεί και μεγαλώσει στη Χίο, αποικία τότε της Γένοβας και ο συγκάτοικος του και φίλος του, μεγάλος-άδικα όμως ξεχασμένος-φλαμανδός γλύπτης Φρανσουά Ντυκενουά( Francois Duquesnoy)-επιδόθηκαν για πρώτη φορά στην πρώτη συστηματική έρευνα και καταγραφή των ειδικών χαρακτηριστικών της αυθεντικής αρχαίας ελληνικής τέχνης.

«ET IN ARCADIA EGO», δηλαδή, ΚΙ ΕΓΩ ΣΤΗΝ ΑΡΚΑΔΙΑ. Ο θάνατος δηλώνει την παρουσία του με μια επιγραφή που ανακαλύπτουν ανυποψίαστοι ποιμένες της μακάριας γης της μυθολογικής Αρκαδίας. Το απόλυτα εμβληματικό έργο Πουσέν και ταυτόχρονα το στοχαστικότερο του. Η χαρά και το μπέρδεμα των ιστορικών και των κριτικών τέχνης παγκοσμίως!(Μουσείο του Λούβρου)

Μέσα σ’αυτά τα πλαίσια και με δεδομένη τη γνώση και την αγάπη της ελληνικής μυθολογίας, ο Πουσσέν αναπαρέστησε όσο κανείς ποτέ πριν ή μετά, πολλά επεισόδια από την ελληνική μυθολογία και Ιστορία. Η αντίληψη που είχαν και ίσως έχουν για την αρχαία Ελλάδα οι Ευρωπαίοι ουσιαστικά διαμορφώθηκε από τον τρόπο που την αναπαρέστησε μέσα από τους μυθολογικούς του πίνακες ο Πουσσέν και οι επίγονοι του. Βέβαια ο Πουσέν δεν ήταν ένας ρηχός και εντυπωσιοθήρας αρχαιολάτρης, ο αρχαιολάτρης δηλαδή της κολόνας και της χλαμύδας. Το αντίθετο μάλιστα. Η τέχνη του έχει βάθος, είναι καμιά φορά ερμητική-τουλάχιστον για όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με την αρχαία Ελλάδα. Έχει από πολλούς χαρακτηριστεί ψυχρός, εγκεφαλικός και θεμελιακά ακαδημαϊκής αντίληψης δημιουργός. Δεν είναι όμως ακριβώς έτσι. Και γι’αυτό ακριβώς και βρίσκει οπαδούς ακόμη και στους πιο ασυμβίβαστους μοντερνικούς.

Δέστε μια παραλλαγή πάνω στο «Θρίαμβο του Πάνα(ή Πανός για νάμαστε σωστότεροι-ηχεί παράξενα στη γενική αυτό του Πάνα)από τον Πικάσσο…

…και δέστε και το πρωτότυπο του Πουσέν στην Εθνική Πινακοθήκη στο Λονδίνο που ενέπνευσε τον μεγάλο Ισπανό βέβηλο θαυμαστή του.

Τι είναι ακριβώς αυτό που γοητεύει την καλλιτεχνική πρωτοπορία κάθε νέας εποχής-από J.L. David, Degas, Cezanne μέχρι τον Matisse, τον Picasso και τον Mondrian- στην φαινομενικά ψυχρή τέχνη του; Η ασκητική του προσέγγιση στην τέχνη του. Η αυταπάρνηση του και η πεισματική του προσήλωση σε μιαν αντίληψη οικονομίας της εικόνας σαν επιδίωξης της θεμελιώδους ουσίας της αφήγησης με τον πιο απλό και τον πιο ευθύ τρόπο. Κάτι που επιτυγχάνεται μέσα από την επιμέλεια της φόρμας. Την βασανιστική επιμέλεια της φόρμας, που σχεδόν μοιάζει να είναι μια εσωτερικευμένη γεωμετρία. Οι φορμαλιστές καλλιτέχνες κυριολεκτικά τον λάτρεψαν-ακόμη και οι πιο αφαιρετικοί, όπως ο Mondrian. Η αγάπη για τη μορφή προέκυψε από την μελέτη της αρχαίας ελληνικής τέχνης και ειδικά εκείνης που διακρινόταν για την ευγλωττία των διατυπώσεων της μέσα από το μέτρο και την οικονομία των εκφράσεων. 

«Τοπίο με τον Πολύφημο» (Μουσείο Ερμιτάζ, Αγία Πετρούπολη).Ο λυρισμός και η μελαγχολία του ανανταπόδοτου έρωτα δεν είναι άγνωστα στον- φαινομενικά μόνο εγκεφαλικό- Πουσέν, που στα τοπία του αποδεικνύεται συναρπαστικά πρωτότυπος και ποτέ, μα ποτέ βαρετός ή πληκτικός.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: