Archive for the ‘11η Σεπτεμβρίου 2001’ Category

Η 11η Σεπτεμβρίου προσφέρει αφορμές για παρερμηνείες αλλιώς.

Σεπτεμβρίου 10, 2012

Αυτή είναι μια φωτογραφία πληροφορίας-εξαιρετική!

Ένα χρόνο πριν, τέτοια μέρα, μπαίνοντας στην ιστοσελίδα της Αυγής, είδα για πρώτη φορά στη ζωή μου τη φωτογραφία με τους νέους που φαινομενικά χαλαροί παρακολουθούν από μακριά την εξέλιξη της επίθεσης στους δίδυμους Πύργους, το Σεπτέμβρη του 2001 στη Νέα Υόρκη (http://enthemata.wordpress.com/2011/09/11/foto1/). Πρώτα απόλα με συνάρπασε με την καθηλωτική της ομορφιά καθεαυτή. Διάβασα το κείμενο που συνόδευε την εικόνα-φωτογραφία του Thomas Hoepker, γερμανού φωτογράφου,μέλους του διάσημου φωτογραφικού πρακτορείου Magnum- το κείμενο ήταν του τεχνοκριτικού Jonathan Jones του Guardian καθώς και ένα άλλο μικρό κείμενο του αρθρογράφου των N.Y. Times Frank Rich. Και οι δυό τους ανάγνωσαν απολύτως λάθος τη φωτογραφία-ότι και καλά οι νέοι της φωτογραφίας δείχνουν απολύτως αδιάφοροι για το εξελισσόμενο γεγονός και ότι είναι στην κοσμάρα τους και τα σχετικά, δηλαδή με όλη εκείνη την γνωστή προκατειλημμένη ηθικολογική αυθαιρεσία που διακρίνει την πλειονότητα των κριτικών και της φωτογραφίας-πλειονότητα που έχει μια θολή εικονογραφική και κοσμοθεωρητική κουλτούρα και διαβάζει τις φωτογραφικές εικόνες θαρρείς  με τα μάτια κλειστά, είτε σαν αναπόληση για λογοτεχνική έξαρση είτε σαν ψυχαναλυτική διείσδυση και καλά είτε σαν σημειολογία για ημερήσια κατανάλωση είτε τέλος σαν αφορμή για κήρυγμα από τον άμβωνα της επιφυλλίδας τους.

Θέλεις γιατί η φωτογραφία με συγκλόνισε, θέλεις γιατί η κριτική των δύο άσχετων γραφιάδων με εξόργισε, έγραψα ένα μικρό, παρορμητικό σχόλιο. Με την αφορμή λοιπόν της επετείου της 11ης Σεπτεμβρίου το θυμήθηκα και το αναζήτησα. Το σενιάρισα λιγάκι, το αυγάτισα κάπως για να δικαιολογεί τον όρο ανάρτηση και το παραθέτω. Στο τέλος όμως προσθέτω και μια συγκριτική εικόνα από την Ιστορία της Τέχνης για να δείτε και να καταλάβετε πώς δουλεύει κάποιος όταν η πρόθεση του δεν είναι στενά η αναπαραγωγή κάποιας υποτιθέμενης φωτογραφικής αλήθειας. Πάμε λοιπόν.

…ενώ αυτή είναι μια εικόνα στοχασμού. Διαβάστε το άρθρο στο σάιτ της Αυγής που σας παραπέμπω(είναι μικρό!)

Δεν υπάρχει μεγαλύτερο ψέμα από την εικαζόμενη και προσδοκώμενη αλήθεια της φωτογραφίας. Είμαι φωτογράφος και γνωρίζω από πρώτο χέρι τη συναρπαστικά αφοπλιστική δύναμη αυτού του ψέματος. Είναι μέρος της γοητείας της φωτογραφίας: η δύναμη της δηλαδή να λέει πειστικά ψέματα, πολλές φορές ερήμην ακόμη και της ίδιας της πρόθεσης του φωτογράφου, που πολλές φορές βρίσκεται στην αμήχανη θέση να ανακαλύπτει νοήματα όχι μόνο που δεν επεδίωξε αλλά και που ενδεχομένως να τα απορρίπτει. Στη προκειμένη περίπτωση αυτό που συμβάλλει στη διατύπωση αυτού του εκπληκτικού ψέματος-δεν δέχομαι ότι τα παιδιά της φωτογραφίας είναι τόσο αναίσθητα-είναι από τη μια η σκηνογραφική, ειδυλλιακή σχεδόν, ομορφιά των στοιχείων του πρώτου πλάνου, συνδυασμένη με την αψεγάδιαστα αρμονική σύνθεση και από την άλλη η σπαρταριστή, μαρμαίρουσα ωραιότητα ενός απίστευτα διαυγούς, ηλιόφωτου πρωινού.  Και κάπου στο βάθος του ορίζοντα, ένας απροσδιόριστος, άμορφος μέσα από τους πυκνούς  καπνούς  και ασαφής, αδιαμόρφωτος, καθότι μόλις εξελισσόμενος ακόμη, για τους παρόντες θεατές ζόφος. Να σημειωθεί και κάτι άλλο επιπρόσθετα: εμείς, που τώρα παρατηρούμε τη φωτογραφία, τόσα χρόνια μετά, ξέρουμε και έχουμε μέχρι πλήρους, απόλυτης αφομοίωσης συνειδητοποιήσει ποια η σημασία εκείνου του γεγονότος. Αυτοί αντίθετα το ζούσαν στο ξεκίνημα του και χωρίς να μπορούν να έχουν ολοκληρωμένη εικόνα ούτε καν της αστυνομικής του πλευράς, που εξάλλου ούτε και η ίδια η Αστυνομία είχε. Όταν είσαι σε απόσταση ασφαλείας από ένα εξελισσόμενο δράμα, μπορείς να έχεις μια χαλαρή στοχαστικότητα, που σε κάποιους να δείχνει-στιγμιαία, όσο δηλαδή χρειάζεται στη φωτογραφία για να σε εξαπατήσει- να δείχνει σαν ηδύτητα,  σαν ένα δοκίμιο ανέμελης και ανέφελης αρκαδικής ευτυχίας.

Ακόμη και η σύνθεση-πέρα από τη διάθεση του πίνακα-μοιάζει σαν προείκασμα της φωτογραφίας του Hoepker.

Όπως είπα και στον πρόλογο μου στην ανάρτηση η ανάγνωση που έκαναν οι τεχνοκριτικοί είναι εντελώς άστοχη και σ’αυτό έρχεται σαν συνήγορος μου ένα εμβληματικό έργο του Γάλλου ζωγράφου Νικολά Πουσέν, που βρίσκεται στο Μουσείο του Λούβρου. Είναι το «Τοπίο με τον Ορφέα και την Ευριδίκη» και η πρώτη ανάγνωση της εικόνας δίνει τα απολύτως ανάλογα απατηλά στοιχεία που εξέθεσαν τους τεχνοκριτικούς μας. Ειδυλλιακότητα, αρμονία στη σύνθεση που υποδηλώνει μακαριότητα, ευχάριστος και ραδινός χρωματισμός. Όλα τεκμήρια μιας εικόνας μιας σίγουρης ευτυχίας. Και όμως εδώ εξελίσσεται ένα δράμα-το γνωστό του Ορφέα και της Ευριδίκης-το τρομαγμένο κορίτσι στο δεύτερο πλάνο- και ακόμη πιο πίσω, στο βάθος του πίνακα ένα σχεδόν κοσμικής έκτασης δράμα με το πελώριο κάστρο παραδομένο στις φλόγες-απόλυτη αντιστοίχιση εδώ με τους δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη.

Advertisements